Gemeente Heerde

Inhoud

Heerde is een gemeente in de Nederlandse provincie Gelderland, aan de rand van de Veluwe.

De hoofdplaats is Heerde. Heerde is een Cittaslow-gemeente. Cittaslow is een internationaal keurmerk voor gemeenten die op het gebied van leefomgeving, landschap, streekproducten, gastvrijheid, milieu, infrastructuur, cultuurhistorie en behoud van identiteit goed scoren.

Gemeentewapen en Vlag

Op 1 januari 1812 werd Veessen afgesplitst van Heerde om een zelfstandige gemeente te worden. Deze situatie was van korte duur want op 1 januari 1818 werd de gemeente opgeheven en weer bij Heerde gevoegd.

Op 29 oktober 1869 werd het huidige wapen van Heerde vastgesteld. Het wapen is door midden gedeeld: de bovenkant is goud en bevat twee schapenkoppen van zilver en de onderkant bestaat uit een rechterzijde in keel met een ploeg van goud en een linkerzijde in lazuur met een ossenkop van zilver. De samenstellers van het wapen wilden op deze manier de belangrijkste middelen van bestaan weergeven: schapenhouderij, veeteelt en akkerbouw. Inmiddels is Heerde al lang niet meer uitsluitend een agrarische gemeente. In de beschrijving lijken links en rechts te zijn omgedraaid. Dit komt doordat schilden altijd worden beschreven gezien vanuit het hart van de ridder die het schild draagt.

Op 23 februari 1976 stelde de gemeenteraad van Heerde de gemeentevlag in. De kleuren hiervan zijn ontleend aan het wapen. De beschrijving van de vlag luidt: een broeking (linkergedeelte) blauw-wit en een vlucht (rechtergedeelte) geel-rood.

Kerken en Scholen

De bevolking van de gemeente Heerde is vergeleken met de rest van Nederland zeer kerkelijk, in de plaats Heerde bevinden zich 9 protestantse en evangelische kerken, en in Wapenveld 5. Deze kerken hebben een grote maatschappelijke functie. In alle dorpen van de gemeente Heerde, behalve in Vorchten en de meeste buurtschappen (In Hoorn is wel een basisschool), zijn basisscholen te vinden. In Heerde bevindt zich bovendien de Noordgouw een christelijke school voor VMBO, HAVO en VWO. In Heerde bevindt zich behalve een verzorgingstehuis ook een verpleeghuis, de Wendhorst.

Recreatie en Toerisme

Recreatie en toerisme vormen een belangrijke bron van inkomsten in de gemeente. Er zijn jaarlijks 220.000 overnachtingen van toeristen. De plaats is populair bij jonge gezinnen en oudere stellen. De gemeente leent zich voor wandelen en fietsen en kent in de directe omgeving vele fiets- en wandelroutes door de bosrijke en heiderijke omgeving op de Veluwe en in de gemeentebossen. Op de heide van de Renderklippen graast een schaapskudde. In Heerde komt de Grift, die in de Middeleeuwen gegraven werd, in het Apeldoorns kanaal uit. Het Heerderstrand is een recreatieplas, gelegen tussen bos en heide, met een gecontroleerde zwemwaterkwaliteit.

Geschiedenis

Reeds in de steentijd moet er binnen de gemeente bewoning zijn geweest, getuige de aanwezige grafheuvels in de hoger gelegen delen. In de middeleeuwen concentreerde de bewoning van de inmiddels agrarisch georienteerde bevolking zich in twee zones: de enkenzone aan de voet van de hogere Veluwe, tussen vijf en tien meter boven NAP (de nederzettingen Wapenveld, Hoorn, Heerde en Horsthoek), en in een zone langs de IJssel, op de iets boven de omgeving uitstekende oeverwallen (de nederzettingen Werven, Marle, Vorchten en Veessen).

In 1176 was de bevolking van de oostelijke Veluwe inmiddels dusdanig gegroeid, dat o.a. de kapellen van Heerde en Vorchten, tot dan toe behorend tot Epe, zelfstandigheid verkregen. Op de gronden die op de gunstigste hoogte lagen, op de enken, werd de akkerbouw uitgeoefend. Veel van de daarvoor benodigde mest werd verkregen in potstallen waarin de schapen overnachtten die op de uitgestrekte hoger en droger gelegen heidevelden graasden. De mest werd in de poststallen vermengd met heideplaggen. Het heidegebruik was dusdanig intensief dat hier en daar zelfs zandverstuivingen ontstonden. Geen enkel boompje of struikje had nog een kans op de onafzienbare heidevelden.

Melkvee graasde in de laaggelegen nattere broeklanden, waar ook het hooi vandaan kwam. Na de bedijking van de IJssel in de veertiende eeuw, werd alle overtollige water van de gehele Oost Veluwe door een aantal parallel lopende weteringen naar het Noorden afgevoerd om via een sluis in de Werverdijk te worden geloosd.

Dit betekende dat bij hoog IJsselwater lozing niet mogelijk was met alle gevolgen van dien. De Grift is in de middeleeuwen gegraven om het water van de hogere Veluwe op te vangen voordat het de lagere broeklanden in zou lopen. Door hun vele bezittingen in de polder zijn de bewoners van het Fraterhuis Hulsbergen, dat in het noorden van de gemeente in 1407 is gesticht, mede actief geweest in de waterstaatswerken. Het ?echte monnikenwerk?: boeken overschrijven, deed men hier ook daar zijn zeer fraaie voorbeelden van bewaard gebleven.

Met de hervorming en beeldenstorm in 1578 is het klooster opgeheven.

Gaandeweg zijn de gebouwen gesloopt. De bewoners van Heerde zelf zijn trouwens niet van harte met de hervorming meegegaan. Tijdens de eerste tientallen jaren van de toen woedende Tachtigjarige Oorlog werd onze streek geteisterd door plunderende soldaten van beide zijden. De kerk van Veessen, die een tijd ongebruikt heeft gestaan, werd pas weer in 1649 in gebruik genomen. De edellieden en welgestelden in Heerde leveren bestuurders als dijkgraaf van de polder Veluwe en schout van Heerde. Zij bewoonden landhuizen zoals de Zwanenburg, Bonenburg, Burggraaf, en Vosbergen.

De Zwanenburg is in de negentiende eeuw gesloopt, de Burggraaf is gesloopt en herbouwd rond 1862. Het hoogteverschil tussen de hogere Veluwe en het lagere gebied werd ten nutte gemaakt door het (ver-)graven van beken om het stromende water te kunnen gebruiken op watergedreven molens. In de gemeente Heerde zijn er zo dertien papiermolens en een aantal korenmolens geweest. De papiermolens moesten het in de negentiende eeuw afleggen tegen de opgekomen machinale papierfabricage. Een enkele werd grutmolen of korenmolen, de meeste wasserij.

Het hoogteverschil dat was ontstaan bij de aanleg van het Apeldoorn's Kanaal tussen het waterpeil van het kanaal en dat van de Grift in de buurt van Berghuizen, werd door Lubbertus Gerrevink in 1836 benut voor het stichten van een grote watergedreven papiermolen. Hier werd in plaats van het scheppen van vellen papier met de hand voor het eerst machinale papiermakerij toegepast. Het bedrijf is uitgegroeid tot de Berghuizer Papierfabriek, wegens economische omstandigheden is de Berghuizer Papierfabriek gefaseerd in medio 2007/2008 gesloten.

Het was in die tijd dat Heerde bestuurd werd door de legendarische burgemeester Nicolaas Stephanus van Meurs die maar liefst 60 jaar burgemeester van deze gemeente is geweest. Nadat hij in 1863 op 83-jarige leeftijd het ambt neerlegde, heeft hij nog ruim tien jaar van een welverdiend pensioen mogen genieten.

Wapenveld is in 1843 met het verkrijgen van een hervormd kerkgebouw een zelfstandig kerkdorp geworden en sindsdien uitgegroeid tot de tweede kern in grootte van de gemeente. Kort voor de bouw van de eerste hervormde kerk aldaar, was er onder leiding van de afgezette predikant van Hattem Anthony Brummelkamp een afgescheiden gemeente gesticht. Dat verkeersmogelijkheden industrie aantrekt, bewijst een in het begin van de twintigste eeuw ontstane grote industrie: de Klok Zeepfabriek, zocht de nabijheid van het station van Heerde als bedrijfsterrein. Er was een eigen spooraftakking naar de fabriek.

Nog steeds is een groot deel van de gemeente agrarisch, maar het karakter er van is de laatste 150 jaar sterk veranderd. Met de komst van de kunstmest eind negentiende eeuw, was de heide niet meer nodig om begraasd en afgeplagd te worden voor de mest in de poststallen. Zeer grote delen werden bebost. Weidse vergezichten op heidevelden verdewenen. Slechts met grote moeite worden thans de laatste restjes heide in stand gehouden met onder andere een schaapskudde.

BurgemeesterMevr. Inez Pijnenburg
AdresMarktstraat 1, 8181JE HEERDE
Postbus175, 8180AD HEERDE
Telefoon0578-699494
E-mailgemeente@heerde.nl
Websitewww.heerde.nl
Inwoners18500
Oppervlakte80 km2

Bedrijf zoeken


Heerde video's
Heerde foto's
Heerde nieuws
Heerde linken