Gemeente Marum

Inhoud

Marum (Gronings: Moarem, Fries: Mearum) is een gemeente in Noord-Nederland, in de provincie Groningen. De gemeente beslaat een oppervlakte van 64,9 km² (waarvan 0,3 km² water). Ze bestrijkt de zuidwesthoek van het Westerkwartier en ligt aan de A7, nabij het punt waar de drie noordelijke provincies elkaar ontmoeten.

Geschiedenis

De naam Marum komt van 'Mare', water, en 'heim', plaats, en betekent dus 'plaats aan het water', waarin het water het Oud diep is. Oorspronkelijk is het een lintdorp rond de Hoornweg, met het centrum bij en aan de Markstraat. De lintbebouwing liep van 't Malijk, langs de Kruisweg en de Hoornweg tot De Haar, op een hoger gelegen zandrug. De oude kerk van dit dorp is de hervormde kerk aan de huidige Noorderringweg. Het grootste gedeelte van deze kerk is in de twaalfde eeuw gebouwd, de huidige toren dateert uit 1886.

Tot het begin van de vorige eeuw was de turfwinning de belangrijkste bron van inkomsten in het dorp. In 1812 bestond het dorp uit 12 veenboerderijen waarin 17 gezinnen van de turfwinning leefden.

In 1885 werd de Gereformeerde kerk aan de Kruisweg gebouwd. Deze is later afgebroken om plaats te maken voor de huidige kerk.

Marum lag aan de Tramlijn Drachten - Groningen die in 1913 is aangelegd. Vanaf 1948 werden over dit traject echter alleen nog goederen vervoerd, en in 1985 is de lijn gesloten.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog was er een Duitse radarpost aanwezig op Trimunt. Deze radarpost stond in verbinding met een radarpost in de kop van Noord-Holland en de vliegbasis Leeuwarden. Bunkers van de radarpost Trimunt zijn nog zichtbaar aan beide kanten van de snelweg A7 tussen Marum en Frieschepalen. Een van deze bunkers doet tegenwoordig dienst als kantine op de motorcrossbaan. Na een sabotageactie op de trambaan tussen Marum en Drachten en enkele andere verzetsacties, zijn er verschillende Marummers gefusilleerd naast deze radarpost. Er zijn meerdere herdenkingsmonumenten die herinneren aan deze gebeurtenissen. Ze staan op de plek van de aanslag langs de voormalige trambaan, tegenwoordig een fietspad, op de executieplek en op de begraafplaats van Marum. Het boek Tussen Groen en Groen geeft een uitgebreide beschrijving van de gebeurtenissen in Marum tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Tussen 1939 en 1963 heeft Marum een eigen lagere landbouwschool gehad. Ook was er in het gebouw waar tegenwoordig multifunctioneel centrum 't Marheem zit een MAVO gevestigd.

Maatschappelijk leven

Marum heeft een ruime middenstand, waarvan een groot deel rond het in de jaren negentig nieuw aangelegde plein 'De Wending' aan de Wendtsteinweg, de hoofdweg van het dorp, ligt. Op vrijdagmiddag is er de markt op het plein aan het begin van de Kastanjelaan. Verder worden er een voorjaars- en een najaarsmarkt georganiseerd in de Marktstraat.

Marum kent een bloeiend verenigingsleven. Enkele voorbeelden zijn Jeugdsoos SomaAr, voetbalvereniging S.V. Marum, bowlingvereniging BVM, zaalvoetbalvereniging Futsal Marum, toneelvereniging O.K.K. (oefening kweekt kunst), Chr. Muziekvereniging Harmonie Marum en muziekvereniging Showband Marum.

Verder staat Marum bekend van het uitgaanscentrum De Kruisweg, dat op bepaalde avonden bezoekers uit de wijde omgeving aantrekt. Verder zijn er een bowlingbaan en een restaurant in dit centrum gevestigd.

Andere voorzieningen zijn het sportfondsenbad, sportzaal "De Holten", tennisbanen, meerdere maneges, een dierenkliniek, een bibliotheek en VitaMarum, waar meerdere huisartsen en tandartsen praktijk houden.

Ieder jaar worden er diverse evenementen georganiseerd. Enkele voorbeelden zijn: hardloopevenement De Marummer Omloop, een wielerronde, muziekevenement Het Mega Piratenfestijn en de Feestweek Marum.

Economie

De meeste inwoners van Marum zijn forensen, de meeste van hen werken in de stad Groningen. Maar ook in Marum zelf zijn de nodige industrieën te vinden. De belangrijkste is de kaasfabriek. In 1918 werd deze onder de naam coöperatieve zuivelfabriek Zuider Westerkwartier aan de Noorderringweg gebouwd. Deze heeft in de twintigste eeuw flink uit kunnen breiden en is tegenwoordig de grootste producent van Edammer kaas in West-Europa.

Een andere grote werkgever in het midden van de 20ste eeuw was het familiebedrijf Gjaltema's Timmerfabriek, gevestigd op de locatie van de oude melkfabriek aan de Kruisweg, via een wijk verbonden met de Jonkersvaart. Toen het in de jaren 1980 economisch minder ging is het bedrijf door de familie verkocht en heeft sindsdien verschillende eigenaren gehad.

Ook nauw met Marum verbonden is de ESA, een busbedrijf dat de lijndiensten in het Westerkwartier en aangrenzende gedeeltes van de provincies Friesland en Drenthe onderhield. Verder organiseerde het bedrijf reizen, maar de grootste bekendheid heeft het gehad als carrosseriebouwer. Vandaag de dag is alleen het garagebedrijf over.

Ten noorden van het dorp, aan de andere kant van de rijksweg, is bedrijventerrein Marumerlage in ontwikkeling genomen.

Taal

In Marum spreekt het overgrote deel van de bevolking Standaardnederlands zonder een aanwezig dialect. Een kleine groep, vooral de oudere Marumers, spreken Westerkwartiers. Dit is het Gronings dialect dat in het westen van de provincie wordt gesproken.

Hoewel niet algemeen gangbaar wordt er in dit gedeelte van Groningen ook nog Fries gesproken. Dit door de nabijheid van de provincie Friesland en aanwezigheid van veel mensen met wortels in Friesland. Tijdens de vervening zijn veel Friese arbeiders in dit gedeelte van de provincie Groningen neergestreken. In de rest van de provincie is het Fries verdrongen door het Nedersaksisch.

Bezienswaardigheden

De gemeente Marum kent natuur- en landschapselementen, zoals het Beekdallandschap ronddom het Oude Diep, het Coendersbos en het Haarsterbos. Er kan worden gewandeld, gefietst en paardgereden langs cultuurhistorische routes. De gemeente kent diverse musea en monumentale gebouwen:

  • Coendersborg Nuis
  • Landbouwmuseum 't Rieuw Nuis
  • Een Amerikaanse windmotor
  • Watertuin Jonkersvaart
  • Korenmolen in Niebert

BurgemeesterDhr. H. Kosmeijer
AdresMolenstraat 45, 9363BA MARUM
Postbus2, 9363ZG MARUM
Telefoon0594-641333
E-mailgemeente@marum.nl
Websitewww.marum.nl
Inwoners10350
Oppervlakte64.89 km2